Over Tentoonstelling “Bellezza e Bruttezza. Schoonheid en lelijkheid in de renaissance”

We nemen u mee naar deze prachtige, internationaal geprezen tentoonstelling.

Schoonheid en lelijkheid zijn thema’s die mensen in elke tijd blijven fascineren, maar hoe ze doorheen de tijd en cultuur anders gezien, gewaardeerd en geïnterpreteerd worden, verschuift voortdurend. Gestuwd door de idealen van de Grieks-Romeinse oudheid begonnen kunstenaars tijdens de renaissance na te denken over wat mooi en wat lelijk is. De expo Bellezza e Brutezza onderzoekt hoe kunstenaars uit Italië en Noord-Europa in de 15de en 16de eeuw deze uitersten verbeeldden, van verfijnde idealen tot bewuste grotesken.

Deze tentoonstelling werpt een unieke blik op hoe de idealen van schoonheid en lelijkheid evolueerden tussen het laatste kwart van de 15de eeuw en het einde van de 16de eeuw, twee sleutelperiodes. Door deze twee uitersten tegenover elkaar te plaatsen, ontstaat er een gelaagde confrontatie hoe grote Italiaanse meesters en hun tijdgenoten uit Noord-Europa deze begrippen geïnterpreteerd hebben. Schoonheid werd in deze periode ook op sociaal vlak steeds belangrijker, wat blijkt uit het groeiende aantal 16de-eeuwse publicaties met schoonheidsrecepten en verzorgingstips. Tegelijkertijd kreeg ook lelijkheid een grotere plaats in de kunst, in steeds uiteenlopendere vormen.

Topstukken van gerenommeerde kunstenaars zoals Leonardo da Vinci, Sandro Botticelli, Titiaan, Tintoretto, Michelangelo, Cranach de Oude, Quentin Matsys en Albrecht Dürer tonen de evolutie van de schoonheidsidealen en de groteske weergave van het lelijke.

Een grote blikvanger in de expo is het “Allegorisch portret van een vrouw” rond 1490 geschilderd door Sandro Botticelli. Tegen een helderblauwe hemel is een beeldschone vrouw afgebeeld. In haar vlechtenkapsel en op haar jurk en sjaal zijn parels gestikt. Met haar vingers duwt ze de melk uit haar rechterborst, als een godin van de vruchtbaarheid, of een soort Madonna, maar dan zonder kindje in beeld. Zeer waarschijnlijk heeft Botticelli hier Simonetta Vespucci als model gebruikt, dezelfde vrouw die op één van zijn allerberoemdste schilderijen figureert.

Nog meer ideale’ schoonheid is te vinden in de schilderijen van Titiaan. Zoals in zijn portret van Giula Gonzaga, waarin hij duidelijk overdreef qua blanke huid en rode wangen. Zij schreef hem een brief waarin zij zei dat hij haar veel mooier afgebeeld had dan ze echt was.

Naast het ‘positief’ van al die schoonheid zou je de kunstwerken met lelijke afbeeldingen kunnen beschouwen als het ‘negatief’, maar zo eenvoudig is het niet, volgens Zoë Gray. ”Het goddelijke ideaal en de groteske blik staan evenwaardig naast elkaar. Dit gaat niet over twee vastgeroeste polen; dit gaat net over interactie en hoe het ene het andere versterkt”. De expo laat de toeschouwer voortdurend heen en weer bewegen tussen het ‘ideale’, het ‘realistische’ en het ‘karikaturale’.

Nogal wat kunstenaars hadden een fascinatie voor mensen met “défauts”. De schilder Willem Key schilderde een portret van Margret Halseboer, ook bekend als “De vrouw met de twee baarden”. Er is ook een schets van een oude vrouw te zien, van de hand van niemand minder dan Michelangelo. Oude koppen met rimpels of rare neuzen: altijd interessant om schilderen.

Dit zegt ook veel over de verhouding tussen de kunstenaar en model, zegt Zoë Gray: “Mensen met macht zijn nooit lelijk afgebeeld, mensen in de marge wel”. In de expo is een anoniem portret van Madeleine Gonzales te zien. Een meisje met een ziekte waardoor ze helemaal behaard was. Enerzijds werd haar hele familie als inferieure diersoort behandeld, maar op dit schilderij is ze wel te zien met een edele jurk.
Van vele karikaturen, groteske koppen, monsterlijke vervormingen spat het tekenplezier af. In een glazen kast zie je een tekening van Leonardo da Vinci, die een afschrikwekkende vrouw met een ingevallen gezicht afbeeldt. Da Vinci’s spottende tekeningen kregen bij ons navolging. Ook Quinten Matsijs schilderde een oude vrouw met een appeltje. Van zoon Jan Massys is een tafereel met oude geliefden te zien, met seksuele symbolen als de doedelzak en een kruik. En als boodschap: oude mensen horen niet meer aan seks te doen.

Mooi en lelijk zijn ook vaak samen te zien in één en hetzelfde beeld. Een nar die in een hoek van een tafereel komt piepen, als om de andere personages te relativeren. Of zoals in het schilderij “Pomona” van Frans Floris de Vriendt uit 1565: een sater die de Romeinse godin Pomona probeert te verleiden tussen de oogst van exotische vruchten. De Duitse meester Lucas Cranach is vertegenwoordigd met drie schilderijen van ‘ongelijke koppels’. Oude man en jong meisje: hij tast naar haar lijf, zij resoluut in zijn geldbuidel. Het kan ook omgekeerd, met een oudere vrouw en een jongeling. Hier met een moraliserend vingertje verenigd in één beeld. Stof genoeg om stil te staan bij wat nu eigenlijk mooi en lelijk werd en wordt geacht.

Alles samen toont Bozar 95 schilderijen, tekeningen en beeldhouwwerken van een zestigtal bruikleengevers uit heel Europa en de Verenigde Staten. Zelfs de Vaticaanse musea hebben “De drie gratiën” uitgeleend, uit de Romeinse tijd, waarop de renaissancekunstenaars zo gek waren. Sommige zeldzame werken worden voor de eerste en enige keer in België getoond. En dat gaan wij samen ontdekken!

Praktisch
- 08.45 uur: afspraak aan het NMBS-station Tongeren
- 08.59 uur: vertrek trein naar Hasselt op spoor 3
- 12.00 uur: geleid bezoek aan de tentoonstelling in Bozar
- 13.30 uur: vrije lunch in Bozar Café Victor

Prijs
€ 20 per persoon. In de prijs zijn inbegrepen: de gids in Bozar en het toegangsticket voor de tentoonstelling.

De Inschrijvingen worden verwacht vóór uiterlijk 5 april 2026! Uw inschrijving is pas geldig van zodra wij de betaling ontvangen hebben op rekening BE32 0019 4259 0102 van het Willemsfonds Tongeren.

Houders van een Museumpas betalen € 10
De deelnemers zorgen zelf voor hun treinticket!